Lenda do mes

LENDA DO MES

Nesta sección incluímos aquelas lendas, relatos fantásticos, contos da tradición oral e mitoloxía  da Terra de Melide. 
Moitas destas historias foron recollidas polos eruditos do Seminario de Estudios Galegos a principios do século XX, outras pertencen ó imaxinario popular e moitas delas foron escoitadas contar por nós mesmos, de xente que cre no que di.
Un compendio de saber ancestral, popular e de crenzas que non deben ser esquecidas e que é unha obriga recoller e gardar, xa que representan o coñecemento do pobo e a natureza mesma dunha cultura.
Todas elas están xa a bo recaudo na marabillosa enciclopedia da tradición oral Galicia Encantada, coordinada polo escritor e especialista Antonio Reigosa. Dende aquí queremos amosarlle o noso máis sincero agradecemento por ter ideado tan necesaria páxina web e a nosa máis profunda admiración polo seu bo facer, o seu traballo incansable e a súa prodixiosa maneria de custodiar o saber ancestral do pobo galego.
Cada mes iremos incorporando unha nova lenda. O seu relato completo pódese ler pinchando no enlace que leva directamente á páxina web Galicia Encantada, onde ademais, se poden ler moitas outras lendas e contos de todo o noso país.


LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2022

“A Fonte Santa de Lema, Arzúa”

A tan só 4 km ó sur da vila de Arzúa, onde o rego Carracedo desemboca no río Iso, atópase a capela da Fonte Santa de Lema, no medio dunha carballeira sita na marxe esquerda ou norte dese rego. Trátase dunha paraxe ben coidada na que as únicas arquitecturas se corresponden coa capela e cuns muíños.

A Capela da Fonte Santa correspóndese cunha edificación austera, erguida no s. XVIII, tendo como advocación a Nosa Señora da Fonte Santa (nunha versión local da Virxe do Rosario).

A escasa distancia da capela, na propia marxe do rego Carracedo,  sitúase a Fonte Santa cuxas augas agroman entre as penas situadas na mesma beira, e desaugando no leito fluvial.

Esta fonte milagreira é un manancial de augas sulfurosas medicinais, das que teñen cheiro a ovos podres, e que presenta tonalidades abrancazadas.

Desta Fonte Santa e das súas propiedades dá conta o sacerdote e profesor de humanidades Eduardo Aurelio Cacheda Vigide, referindo tanto as súas virtudes como as que a tradición popular lle atribúe.

Á fonte atribúense grandes milagres e propiedades curadoras grazas a intercesión da Virxe. Conta a tradición que o manancial deixou de manar auga cando alguén pretendeu sacarlle rendemento como negocio, ó pretender vender a auga ás xentes que procuraban obter os beneficios curadores destas dela.

Tamén se conta que deixou de manar cando se discutiu ou blasfemou ó carón da fonte, da mesma maneira que acontece na Fonte Santa de Belmil, no veciño concello de Santiso, que secaba cando alguén botaba pecados. Así mesmo interrompeuse o fluxo cando se tentou entrar a roubar na Capela.

Refire igualmente Cacheda Vigide que as augas desta fonte teñen a virtude de abrir o apetito, mitigar queimaduras ademais de ser boa para quitar as penas.

Preto da Capela hai un panel explicativo que pon énfase na esencia máxica desta fonte referindo que: “... segundo conta a lenda, estas augas teñen ese característico sabor e cheiro a xofre porque unha moura, que se afanaba en apropiarse da trabe de ouro que se atopaba baixo a roda do castro, foi castigada e convertida en estatua dese material e soterrada para sempre nas medorras. Dalí proveñen as augas da fonte e da moura convertida en xofre collen o seu cheiro característico. A capela é un sinal da cristianización do culto ás fontes que practicaban os nosos devanceiros”.

 https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=4&id=2711


LENDA DO MES DE AGOSTO DE 2022

“Contos, ditos e crenzas: o Raposo”

Como acontece con case todos os animais que viven e actúan nos entornos próximos de ocupación humana, sóenselles atribuír capacidades asombrosas, unhas veces para ben, outras para mal, mais en ambos casos estas calidades acostuman a estar humanizadas: sabedoría, malicia, suspicacia,... Case sempre esta humanización dos animais está motivada pola “ciencia” popular, que estuda e analiza, sen pretendelo, os comportamentos dos animais en base ás necesidades destes de supervivencia, alimentación, amparo e procreación. En moitas ocasións, na maioría por certo, estas atribucións especiais e humanas, milagreiras ou predictivas dos animais están baseadas no coñecemento empírico dos seus comportamentos, que proceden da propia natureza e da súa interacción con ela. Por iso, case todos os animais: mamíferos, réptiles, insectos, aves, peixes... que habitan nos entornos próximos á actividade humana soen ser obxecto de admiración ou medo, debido ó comportamento fisiolóxico e natural destes, que á súa vez deben adaptar os seus medios e recursos á propia convivencia cos humanos, sendo posible e totalmente certo, que nos teñan máis medo eles a nós que ó revés. Estes animais ademais poden actuar mediante influenzas sobrenaturais, segundo a crenza popular, e ser capaces de botar males de ollo, meigallos, aires,... para os que sería necesario un esconxuro mediante escritos ou amuletos. Todo un mundo simbólico que leva a mestura da relixiosidade oficial coas crenzas no mundo natural, ou sexa, o sincretismo de ideas e crenzas que conforma a cultura popular.

Hoxe imos falar do raposo, un animal que esperta antipatía polo seu afán de devorar galiñeiros, mais ó que tamén se lle atribuíu sempre unha intelixencia aguda, de feito é moi común utilizalo como sinónimo de listeza.

No “Terra de Melide” editado no ano 1933, Amador Rodrígez e Vicente Risco recolleron o seguinte sobre o raposo: “Cóntanse d´il moitas pilladas. É moi malo de pillar. Contan que unha vez viñan seis podadores perto do Mosteiro, e tres zorros metéronse polo medio, e non os puideron matar, e os zorros despois fóronos seguindo.

Tamén se conta que unha vez o zorro mexou a un borracho que estaba deitado no camiño.

O zorro pode ser desconxurado polos cregos”.

Tamén Nilo Cea, nos “Contos do Mariano”, narra varios episodios acontecidos cos raposos. Hoxe imos narrar un deles: “¡O raposo... nai que o deu! É o bicho máis listo e máis agudo que se coñece antre nosoutros neste país. Tanto é así... que no tempo en que falaban os animais, el era quen os aconsellaba e direccionaba a todos. Hastra o mesmo león lle pedía consello, i él, dáballo. O raposo, e non pensedes que esbardallo, ten tanto coñecemento como calquera cristiano, fora a alma. Por eso, lle chaman tamén zorro, que quere dicir “pillo. E das femias amén as hai que camiñan a cabalo de dous pes, e que falan e pestanexan coma voz e coma min.

Ao raposo, cando lle cadra de entrar nun galiñeiro, en de primeiro asegúrase ben de que dentro non hai cas nin xente, despois papa tres ou catro galiñas das mellores, e de seguida mata todas as que lle restan e zúgalles o sangue. E a derradeira, cando paresce que vai esbourar coa chea vai e chántalle os chavellos na gorxa da galiña millor mantida ou do capón máis groso, e facendo remuíño, veloz coma un lóstrego, coa testa, vai! e bota ao lombo a galiña, do mesmo xeito que noutro tempo enrolaban os cabaleiros o veiril da capa derredor do pescozo. Feito canto vos acabo de contar, o señor zorro, vaise máis ledo ca un cuco coa súa mochila a costas, a troto curto, polos vieiros e polos agros adiante, mirando sempre a firtadelas, de cara aos lados, por temor aos cas, hastra dar cun sitio seguro onde poida agachar a súa caza e tela ben acochada debaixo dos terros, ou no medio da folla en precuro de cando teña fame e non atope galiñas.”

Nilo Cea ten máis historias do raposo que iremos axuntando noutras entradas.


LENDA DO MES DE XULLO DE 2022
O Bispo Segade Bugueiro e a man negra da Torre das Lavandeiras:

Hoxe imos referir un fenómeno paranormal acontecido en Murcia no ano 1671, cando estaba de bispo da sede episcopal de Cartaxena-Murcia o ilustre prelado “ terramelidao”  Don Mateo Segade Bugueiro, e que deixou un recordo indeleble ó longo dos séculos ó tratarse dun episodio tan extraordinario, que se traduce nunha das lendas máis sonadas da xeografía murciana.

Nace don Mateo na aldea de Trasirexe, na parroquia de San Pedro de San Romao, no actual termo municipal de Santiso (A Coruña), recibindo o sacramento do Bautismo o día 20 de outubro do ano 1605, na igrexa parroquial correspondente, é dicir na de San Román.

Despois de desenvolver diversos cargos no eido eclesiástico, algúns deles moi relevantes: Reitor do Colexio Fonseca ou de Santiago Alfeo, de Santiago de Compostela; Visitador da Diocese de Zamora; Maxistral da Catedral de Astorga; Reitor do Colexio da Santa Cruz de Valladolid; Visitador da Diocese Compostelá; Capelán Maior do Convento da Encarnación de Madrid; Maxistral e coengo lectoral en Toledo; Capelán do Colexio da Nosa Señora dos Remedios de Toledo; fundador da Capela do Santo Cristo do Convento de Sancti Spiritus de Melide (no ano 1651); Arcebispo de México aupado polo rei Felipe IV, quen o propón para titular da Mitra Primada de Nueva España, cando don Mateo contaba con 49 anos de idade; Bispo de León; Capelán e Conselleiro de Felipe IV; Bispo de Cartaxena-Murcia; fundador da Obra Pía de San Antonio de Melide; entre outros cargos.

Recolle Armando Cotarelo Valledor no “Terra de Melide” (Seminario de Estudios Galegos, 1933), no capítulo no que se fai lembranza biográfica de Don Mateo, o seguinte relato que vemos nas páxinas 629-630, que literalmente di así:

A fins do ano 70 camiñou Don Mateo a Galicia i-en Melide permanecía nos comezos de 1671, acupado na arelada fundación da Obra Pía; mais no mesmo ano regresou á súa diócesis.

Eiquí o agardaba un estrano e misterioso acaescemento que, con tere todo o xorne de unha superchería, din que lle ennoiteceu a vida.

En 1671, a 19 de octubre, sucedió en esta ciudad de Murcia aquel memorable prodigio de la Torre de las Lavanderas, camino de Churra, en que a las oraciones salía una mano cercada de llamas, y por una ventana llamaba a todos los que pasaban por dicho camino. Lo que sabido por el Señor Obispo determinó juntar todas las comunidades y hacer una procesión a dicho sitio, y pasaban uno a uno y le preguntaban a la mano si era a él, hasta que pasó el prior de Santo Domingo y dijo que a él era. Se confesó primero y le pusieron muchas reliquias, se determinó a entrar y estubo mas de media hora dentro, salió pidiendo tintero y papel, volvió a entrar y estubo otra media hora. No se supo lo que trataron, pero entró mozo y salió cano. Se llamaba el prior FR. Juan Blázquez. Los religiosos de dicho convento no supieron o no pudieron saber nunca nada, solo observaron después que dicho prior tenía mucho cuidado con las lámparas del Santísimo y bajaba todas las noches a media noche, y le veían atizar la lámpara y decir a la llama en voz baja palabras que no comprendieron.”

Continúa referindo Cotarelo Valledor que “tal foi o soado caso da Mano Negra, según o refire o coetán noticiero de Rocamora, anque sin máis datos sexa dificultoso pescudar o ouxeto desta comedia, algún tivo sin dúbeda. Semellante episódeo, atraínte pol-o seu misteiro, foi pesquerido en van do Arcebispo Bispo que redautou sobre del un proceso gardado nos arquivos segredos do obispado. Din que Don Mateo non tivo xa máis sosego e que verosimilmente lle adiantou a morte [...] Don Mateo Segade Bugueiro falesceu, cuasi de repente, no seu pazo episcopal de Murcia na amanecida do 28 de agosto de 1672, contando 66 anos, dez meses e oito días, e cando se cumprían 8 aniversarios da súa entrada en Murcia-Cartaxena”.

Este episodio, do que aínda se garda a memoria na cidade de Murcia, aparece recollido en numerosas fontes bibliográficas, que refiren o acontecemento en diferente grao de énfase e dramatismo, pero que todas elas teñen unha base común, análoga á recollido por Armando Cotarelo Valledor no Terra de Melide, quen bota man de diversas fontes bibliográficas, como “España Mariana” de Fuentes Ponte; do relato titulado “El secreto de la mano” da autoría de Don Julio López Maymón, Deán de Cartaxena en Murcia, publicando o relato na revista “El Consultor de la Familia con data do 1 de setembro de 1923.

 Este relato, como xa se apuntou, está ambientado nunha casona situada nas aforas da cidade de Murcia, na localidade de Churra en plena horta murciana. O inmoble era coñecido como a Torre das Lavandeiras por ser o lugar onde se atopaban aceas de auga que eran aproveitadas para lavar as telas e roupas. Nese ano en cuestión, 1671, comezaron a escoitarse aterradores lamentos e percibirse olores estraños, pero o que máis medo causou foi a aparición dunha man negra en estado de corrupción ou putrefacción e envolta en lume que chamaba polos presentes e que saía por unha das xanelas do caserón. O caso foi comunicado ás autoridades civís da cidade murciana, quen delegou o asunto na autoridade episcopal e concretamente para o arbitrio do prelado da diocese, Don Mateo de Segade Bugueiro, quen nun principio non lle prestou a debida atención. Como o asunto ía expandíndose de xeito exponencial, non remitindo senón agrandándose cada vez máis, o bispo envía a unha comisión para corroborar os feitos paranormais, que lle son confirmados.

Como o fenómeno non remite o prelado acorda organizar unha comitiva, conformada por un total de 10 relixiosos, encabezada por el mesmo, acompañado polo Deán Presidente do Cabido Catedralicio e polos priores dos distintos conventos existentes en Murcia por aquel entón (Franciscanos do Convento de San Diego, Carmelitas de Santa Teresa, Monxes Xerónimos de La Ñora, Franciscanos do Convento de Santa Catalina del Monte e os frades predicadores dominicos, seguidos polos cabidos parroquiais e catedralicios). Así pois, na xornada do 19 de outubro de 1671, provistos de todo tipo de obxectos litúrxicos (portando unha cruz alzada e ciriais) e de reliquias de santos e das Sagradas Formas van en procesión ata Churra, e ó chegar á Torre das Lavandeiras o bispo manda ir desfilando un a un por diante da man negra, quen non deixa de manifestarse ante a presenza dos relixiosos. Ante o paso de cada un deles a man amosa sinais de rexeitamento ata o paso do prior do Convento dos dominicos, o mencionado Juan Blázquez, quen casualmente era o máis novo de todos eles. Tras ser convocado pola man o citado prior da orde dos predicadores,  o prelado e os sacerdotes presentes acordan que Blázquez accedida ó interior do inmoble, para coñecer cales eran as demandas da misteriosa man. Despois de ser bendecido polos presentes, e portando unha reliquia do Lignum Crucis, entra na casa grande e permanece nel por espazo dunha hora, saíndo, para sorpresa de todos, completamente avellentado e convertido nun ancián (cheo de enrugas e co cabelo branco). Unha vez interpelado polos presentes rexeita dar explicacións do acontecido no interior do inmoble, posto que fixera o xuramento de non revelar nunca o que alí viu e aconteceu, xa que era condición indispensable para que remitiran por completo os fenómenos paranormais (así deixaron de facerse evidentes os ruídos, lamentos, cheiros pestilentes a carne putrefacta e a xofre, e a presenza da intimidante man negra).

O asunto pasou factura a varios dos presentes, ó bispo Segade Bugueiro foille mirrando a vida, falecendo tan so un ano despois e o prior Juan Blázquez nunca recuperou a xuventude que tiña antes de entrar na Torre das Lavandeiras, chegando a obsesionarse nos anos que lle quedaron de vida en alumar ó Santísimo pola media noite, procurando que para tal efecto nunca faltara o aceite nas lámpadas do templo, probablemente do da Orde da que era prior conventual.

O ilustre prelado melidao falece de xeito repentino no Pazo episcopal murciano no amencer do 28 de agosto de 1972, ós 72 anos de idade, e despois de cumprirse 8 anos como bispo de Cartaxena-Murcia, sendo soterrado no panteón da Capela da Purísima no Trascoro da Catedral de Murcia. Refire o seu biógrafo que foi Don Mateo un home “medianamente outo, algo fraque, osudo, de cor macia, e comol-os cregos do tempo, gastaba bigote e perilla; era de xenio grave e silandeiro e gozou mala saúde”. Tamén conta que foi un home moi piadoso e dadivoso, pero non por vaidade xa que entregaba esmolas sen ostentación pública. Os seus coetáneos refíreno como home moi virtuoso, piadoso e esmoleiro e moi concienciado coa problemática social das dioceses nas que exerceu o seu ministerio episcopal, de feito como refire Cotarelo Valledor, no inverno do ano 1672 houbo unha gran enchente e rebordamento do Segura, polo que o prelado altamente concienciado da problemática que acompañaba a catástrofe natural “dobló las limosnas, asistió con gran celo a los reparos de la ciudad y sus murallas, y a la reedificación del Arenal, por donde abrió brecha el río Sangonera con el de Segura y destruyeron la ciudad, entrando en ella por partes, tres estados de agua”.

En internet son moi numerosas as entradas sobre este fenómeno da man negra da Torre das Lavandeiras. O denominador común é sempre o mesmo, a pesar de que presentan distinto grao de dramatismo, énfase ou esaxeración, polo que aquí máis ou menos relatamos o asunto da maneira máis concordante, e tamén en consonancia coas referencias recollidas por Armando Cotarelo Valledor no Terra de Melide (páx. 629 e 630), que tamén a recolle Xosé Manuel Broz Rei no libro “A vila de Melide” (páx. 313), que compara a lenda da man negra co episodio do Escribán da Casa de Atá de Toques, aínda que os tintes son diferentes posto que no caso da Casa de Atá o que se aparece é un espectro dun escribán propietario da casa que se presenta amortallado cun hábito relixioso polos camiños da fraga da Capela, tratándose dunha figura máis ou menos recorrente no folclore galego relacionado cun “ruín” e coa práctica de “rachar o hábito”. No caso da Torre das Lavandeiras da localidade de Churra (Murcia), o fenómeno conta con matices diferentes asociados a fenómenos paranormais que se consideraron naquel momento como fenómenos demoníacos e de maldición.

BIBLIOGRAFÍA:

-Broz Rei, Xosé Manuel: “A vila de Melide”. Ano 2016.

-Cotarelo Valledor, Armando: “Lembranza biográfica de D.Mateo Segade Bugueiro”, capítulo do “Terra de Melide”, Seminario de Estudos Galegos, 1933.

-Numerosas entradas en Internet, da prensa dixital e de varias webs e blogs.

 Artigo realizado por Xurxo Broz Rodríguez e Cristina Vázquez Neira (Museo da Terra de Melide).



LENDA DO MES DE XUÑO DE 2022
“O Pozo Negro e o Castro de Paradela”

Hoxe amosamos unha lenda recollida polo prehistoriador Florentino López Cuevillas, que aparece redactada no “Terra de Melide” (Seminario de Estudos Galegos, 1933), na páxina 70.

O intelectual refire, de xeito literal, como nas inmediacións do castro de Paradela (Toques), na aba que se proxecta cara o curso do rego de Montelén, existe un pozo no río que se coñece como “O Pozo Negro” e no que: “Pol-o norte e ô pe do monte onde se asenta a acrópole pasa un regato que se chama o río Tras do Castro. N-il e n-un puzo que se coñece pol-o Puzo negro, era onde os mouros que habitaban no castro levaban á beber ós seus cabalos”.

Unha lenda análoga atopámola no termo municipal de Santiso, na parroquia de Mourazos, xa que na aldea de San Xurxo onde hai unha capela dedicada ó santo e cabaleiro matadragóns , e no que outrora se erguía un Castelo, existe ó carón da igrexa uns afloramentos de rocha moi visibles, en cuxa parte superior hai unhas pías naturais, das que conta a tradición que eran os bebedoiros dos cabalos dos mouros que edificaran o castelo.

 O Pozo Negro, é unha das pozas naturais existentes ó remate do rego Pequeno de Montelén, curso fluvial tributario do río Furelos, que desauga nel por dúas ramificacións (unha a pouca distancia augas abaixo da Ponte das Barxas, e outra á altura da Ponte de Paradela). O rego pequeno fórmase a partir da confluencia de varios regos que orixinan na aba occidental da Serra do Careón, nas proximidades da Pena Armada.

Trátase dun curso fluvial moi accidentado, xa que discorre por zonas de monte, de relevo moi abrupto e con grandes afloramentos de rocha dura que ocasionaron a formación de meandros, cascadas e pozas na caída das mesmas. Pódese considerar un "rego de montaña" que se ve obrigado a salvar fortes desniveis, dificultados por unha xeoloxía de características impeditivas, que orixina a formación de accidentes naturais pola necesidade de evacuar augas, que son moi abundantes de maneira estacional.

Augas abaixo do Pozo Negro atópase o pozo dos Castiñeiros situado moi preto da antiga planta eléctrica que subministraba de corrente á aldea de Paradela. Trátase dunha das derradeiras pozas naturais existentes antes de verter as augas no Furelos, pola súa marxe esquerda.

Do Pozo Negro non se coñece a súa profundidade, que os veciños das aldeas da contorna narran que non é pouca. É unha poza na que debido ás augas escuras e á súa fondura non se lle da visto o seu leito.

O pozo sitúase nunha paraxe de bosque autóctono de ribeira, e bordeado de ameneiros, aínda a pesar que se lle chama dos castiñeiros. Augas arriba do mesmo existe nunha zona moito máis abrupta e pechada pola maleza, outro pozo de meirandes dimensións, bastante máis fondo e de augas escuras denominado, non en van, o Pozo Negro, xa que as augas e a fondura impiden ver o seu leito. Pola contra o dos Castiñeiros conta con augas transparentes, cristalinas e quedas, semellando un espello na súa superficie. 


LENDA DO MES DE MAIO DE 2022
“Contos, ditos e crenzas: o lagarto arnal”

Seguindo a temática iniciada no mes de setembro de 2021 na que abordamos o tema das crenzas populares sobre determinados animais, hoxe imos falar do lagarto arnal e da imaxe que del se tiña (e moitos seguen a ter).
Curiosamente segundo as ideas populares a esta sorte de animais considerados velenosos, perigosos e mesmo causantes de grandes males, atribúeselles unha intelixencia case comparable á do ser humano, pois segundo as descricións que se fan das súas arteiras maneiras de facer mal, son conscientes e capaces de deducir e maquinar os estragos segundo lles conveña.
Trátase o lagarto arnal dun réptil endémico de Europa que tamén podemos atopar en Galicia. Pode alcanzar un gran tamaño e os machos posúen un enorme sentido territorial adoitando defender o seu territorio mediante liortas agresivas cos seus contrincantes, mesmo tamén nas épocas de apareamento. Quizais desta faceta veña o temor a este animal, grande e de cor verde que semella perigoso. Pero a maioría das veces, estes medos infundados contra os animais veñen de supersticións, falsas ideas, descoñecemento e temor ó descoñecido, sen entender que as máis das veces, axudan a conter pragas ou mesmo a manter unha orde equilibrada na natureza. Ó lagarto arnal atribúeselle unha forza desmesurada en comparación do seu tamaño con respecto a unha persoa, aínda que poida alcanzar os 30-60 cm de longo.

Compre dicir que na parroquia de Santa María dos Ánxeles (Melide) existe unha fonte de manancial de carácter tradicional que brota na superficie do terreo. É chamada Fonte do Arnao ou do Arnau o que leva directamente a este tipo de réptil aínda que como se pode ler na páxina web abeancos.gal: “Non se coñece se esta fonte tradicional ten asociado algún folclore específico vinculado a esta clase de reptís, tampouco se lle coñece ningún outro tipo de imaxinario relacionado con esta fonte. Os veciños refírense a esta fonte baixo dúas variables: Fonte do Arnao ou Fonte do Arnau. O que si comentan os veciños dos Ánxeles desta fonte é “que as augas son moi ricas, e que a xente adoita a ir por ela con regularidade, posto que é moi fresquiña no verán e morna nos meses de inverno”.

Con respecto ó propio réptil e a súa vinculación co folclore, xa falou Antón de Ulloa no “Terra de Melide” nos seguintes termos, segundo recolleron Vicente Risco e Amador Rodríguez: “Coma da donicela, do lagarto arnal din tamén que se morde, non solta a un namentras non toquen a un tempo sete campás e orneen sete burros”, ou sexa practicamente imposible.
Contra o lagarto arnal din:
Lagarto arnau,
comíchell´as papas
a teu irmau.

Pero tamén conservamos as historias narradas por Nilo Cea nas verbas do seu personaxe o Mariano, que tamén ten palabras para describir as artes enganosas e perxudiciais do lagarto, e así nolo narra: “ Quen ten moita malicia tamén, é o lagarto, o arnao. Ese é amigo do home, agora que ás mulleres, non as pode ver diante de si, failles os feitos do demo. Veredes de que maneira.
Se ve que un home está descansando, ou botando un sono nun roleiro, o lagarto non teñades medo que vaia a espertalo: estarrícase ao pe del e se por un casual atina a pasar por onda eles unha cobra ou unha víbora, vai o lagarto e avisa ó home pra que se defenda, mais se a que durme é unha muller, o lagarto, amodiño amodiño, sen facer ruxir unha folla, métese por debaixo da roupa, sen rebulir, e ao que chega onde el quere, da en facerlle as cóchegas co rabo entremedio e medio das pernas. Deste xeito, mételle un medo de todos os demos do inferno, e despois ríspase coma un raio. A min, tenme mérito por ser tan pillo”.

Nas imaxes podemos ver un debuxo do "Terra de Melide" (de Vicente Risco), onde vemos un lagarto (¿ou píntega?) representado na basa do magnífico cruceiro de Novela (Santiso); a Fonte do Arnao, ou do Arnau, na parroquia de Santa María dos Ánxeles (Melide); e unha figura dun lagarto en madeira elaborada por José Romero e que podemos ver na sección da escola do Museo da Terra de Melide (Sala 6, 3º andar).



LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2021
“Contos, ditos e crenzas: Ciencia popular: sortes e resortes”

Nestas datas de final do ano axuntamos unha tradición que se debe levar a cabo no de mes de xaneiro e que serve para coñecer o tempo que nos agarda para o vindeiro ano. Son as coñecidas como sortes e resortes (noutros lugares chamadas cabañuelas e que se pronostican no mes de agosto), e que ata non fai moito tempo servían para predecir ou "coñecer" o tempo que ía facer o resto do ano axudando na semente, na colleita e nas tarefas agrícolas e gandeiras. Soían ser os labregos ou as xentes de campo quen mellor coñecían este método de predicción meteorolóxica, xa que a experiencia sempre axudaba a entender os fenómenos naturais a falla dunha explicación científica (toda explicación científica ven dun coñecemento natural). No Terra de Melide, Vicente Risco gran coñecedor do folclore galego e Amador Rodríguez, sacerdote e veciño de Melide, nos deixaron documentado este ancestral método que nas súas verbas amosamos a continuación:
"O máis empregado pra saberen o tempo que vai facer polo ano adiante é botar as sortes e as resortes de Ano Novo ou do Xaneiro. Os doce primeiros días do mes de Xaneiro, corresponden cos doce meses do ano: asina o 1º á xaneiro, 0 2º a febreiro, o 3º a marzal, etc, e asegún cadren de vir ises días, así han de vir os meses correspondentes. Así un supoñer, se o día 5 de xaneiro fora bretemoso, dise que virá maio pardo, e asina polo xeito. Isto é o que se chama sortes.
As resortes son os doce días seguintes do mes de Xaneiro, a saber, do 13 ó 24, que fan corresponder igualmente cos doce meses do ano: o 13 con Xaneiro, o 14 con Febreiro, o 15 con Marzal, etc., e as observacións feitas neles, confirman ou desdín coas dos doce primeiros, sendo de observar que merecen máis fe as resortes que non as sortes".
Pois habemos estar atentos e comprobar como a sabiduría popular ten moito que dicir.


LENDA DO MES DE NOVEMBRO DE 2021
“Contos, ditos e crenzas: a Donicela”

Hoxe imos falar deste mamífero que ten moi mala sona polo seu carácter de cazador feroz, ata o punto de atribuírselle calidades que non son propias da súa especie como o de ter trabaduras velenosas. Dentro da crenza popular as donicelas causan numerosos estragos debido o seu carácter indomable e á ponzoña que inoculan ás súas presas. Quizais o temor á donicela, ó igual que ó zorro ven do seu carácter de voraces depredadores que poden acabar coas galiñas e pitos da casa sen deixar un.

No Terra de Melide recollen así a crenza neste mamífero segundo verbas de Antón de Ulloa:

"Da donicela din que agarra a un cos dentes e non o solta mentres non orneen sete burros e toquen sete campás de sete igrexas". Podemos dicir que a súa trabadura era intensa xa que conseguir esa carambola é imposible.

Nilo Cea, a través dos "Contos do Mariano", tamén fala do medo que se lle tiña e do poder que se lle atribuía no seguinte conto:

"Despois da píntega e máis o alacrán, é o animal máis pezoñento que se coñece entre nós. E no seu tanto o máis fero tamén. Ten os ollos pequenos e hirtos coma a punta dunha navalla. O corpo é longo e delgadeiro. As patas son curtas, e a se mover e as mansa o camiñar, vai bimbeándose coma unha cobra. E por iso, por ser tan salerosa, chámanlle tamén denoriña que quere dicir garbosa. A cabeciña endexamais a ten queda e ve todo canto pasa derredor dela, que lle poida interesar, e non se lle rispa nada de canto ve.

Sendo eu rapaz, nunha tarde que fun ós niños, vin lear á donicela cunha cobra. Bueno... todos saben que a donicela ten penzoña e a cobra tamén, máis o quen non saben todos é que cada un destes dous bichos está afeito ao seu veneno propio e que a cada un deles, a súa malicia non lle fai miga de mal. Pro que se lla inxeitan no corpo a outro animal, anque tamén sea pezoñento, a cousa varea por completo, pois no auto mesmo de se xuntar as dúas pezoñas de diferente clase e mesturarse co sangue, daquela o bicho trabado da en estarricar a pata e remata por morrer de contado.

A lea da donicela e máis da cobra durou dende a media tarde hastra a postura do sol. A cobra poñíase direita e tesa coma unha vara de gardar a facenda, e asubiaba e botaba unha cuarta de ferrete fora pra llo espetar na gorxa á donicela; pro a donicela xogáballe sempre a voltas, o mesmo que en xogo o pau nunha quimeria, e chantáballe o chavellos na xugueira do pescozo. Logo fuxía coma unha centella e poñíase a roer, con moita presa, nas follas dun xaramago, que medrada ao pe dun valado, pouco desviado do sitio da loita. Feito isto cuspía con moito noxo, pegaba un brinco, achegábase á cobra novamente, volvía a espetarlle os dentes no pescozo, e volta outra vez a fuxir, coma unha chispa de cara ó xaramago, pra lle roer nas follas. Fixo isto, polo menos nunhas corenta veces, por vencer, venceu a donicela. Porque ao remate, a cobra acabou por escoarse do sangue, e morreu.

Eu, non sabía que cavilar daquelo, hastra que me veu quitar de dúbidas un coello pequeno que atinou a chegar por alí a brinquiños curtos.

O coello, por enredar un pouco, púxose a triscar cos dentes nas follas do xaramago, e nun abrir e cerrar de ollos, deu en opar, en opar, en opar e en levedar da mesma maneira que medra a masa do pan co fermento que lle botan e finou por se poñer coma un odre. Non tardou o tempo que leva rezar un credo en facer pof, pof, pof!. Esborou coma unha bomba de tres estalos.

Destonzas ao que vin tal, foi cando me decatei de que aquel modo que tiña a donicela de roes e petiscar nas follas do xaramago era nin máis nin menos que pra se desempezoñar da pezoña da cobra que acababa de matar.”



LENDA DO MES DE OUTUBRO DE 2021
“Contos, ditos e crenzas: o Lobo”

Este mes de outubro imos falar do lobo. Pode ser un tema case infinito a cantidade de lendas, contos, mitos, relatos, atribucións máxicas e sobrenaturais, que se lle deron ou dan a este magnífico animal. Poderíamos dicir que a súa figura vai unida á do ser humano dende os inicios de ambos, xa que dos seus encontros e coñecemento mutuo naceu a amizade que existe hoxe entre cans e humanos. Tanto é así que algún dos medos máis arraigados das persoas teñen que ver con este animal e coa mestura de ambas especias a través dunha trabadura ou dun encantamento e que converten a homes en lobos e viceversa: o lobishome. Pero tamén se contan historias de amizade absoluta e de como os lobos amamantaron nenos e os criaron como no caso de Rómulo e Remo, mito fundacional dunha das meirandes civilizacións de todos os tempos, no Libro da Selva de Rudyard Kipling, ou mesmo historias reais acontecidas neste pasado século XX. Trátase polo tanto dun dos animais máis próximos a nós e que nos acompaña dende a noite dos tempos, e que aínda así non somos quen de tratalo co seu debido respecto.

Dentro do aspecto mitolóxico ou propio das crenzas ancestrais e populares, atribúenselle ó lobo diferentes propiedades ou calidades que realiza mediante o seu poder sobrenatural, obviamente estas características non comprobadas empiricamente, se lle atribúen debido ao medo atávico que provoca, e que lle confire un poder sobre os homes. Así no “Terra de Melide”, Antón de Ulloa conta do lobo o seguinte: “Noutro tempo había moitos lobos, e aínda hoxe queda algún que outro no Bocelo. A crenza máis importante referente ó lobo, é a da virtude que ten de tirar a fala ós homes que atopa en despoboado. De noite, de neno, viña da escola; tiña uns doce anos, xoves, ía a unha estivadiña e a irmán foille levar a merenda. As vacas estaban sobre un valo, na zarra. Ó chegar ó portelo, chamaron ás vacas, e viráronse para atrás, agardando, e o pasar a esquina, as vacas desbócanse e o pasar eles, o lobo berrou, e veu un cheirume que por pouco o deixa tonto. E chegou á casa sen fala. [...] Tamén se di que o lobo quere morrer sempre coa boca chea, sexa de herba, sexa de carne, sexa do que sexa. Ou sexa, que o lobo nunca está farto”.

Tamén Nilo Cea, a través do seu personaxe Mariano, fálanos do lobo nalgúns dos seus contos, atribuíndolle unha intelixencia case humana, e ofrécenos diferentes remedios e trucos para librarnos del. Así mesmo nos relata as capacidades que ten o lobo para someter á xente e mesmo a inmensa forza que parece posuír, a pesar de que os lobos ibéricos non teñen unha grande envergadura. O certo é que se mitifica o poder deste animal. Entre outros “o Mariano” di o seguinte: “ O lobo come terra tres días, tres días auga, tres días aire e tres días carne. As bestas véntano a máis dunha légoa de lonxe e foxen del, coma do demo. Ao lume tenlle moito medo, e por iso é unha gran cousa levar un fachuco de pallas na man e acendelo no auto de atoparse con el. Pero hai que ter tino de levalo ben ergueito, porque ao velo, e por lle ter tanto temor, da en petar co rabo nas pozas do camiño por ver se pode apagar o fachuco coa auga que esbardalla. Ser é listo coma unha centella.

Tamén é boa cousa acender mistos, tocar a gaita e botar foguetes. Enfuarlle a luz dun foco eléctrico diante dos ollos, faino fuxir coma unha lebre. [...] Hai homes, e non dos máis cobardes, que ó ver ó lobo mírraselles o corazón coma un figo paso, arrepíanselle os cabelos, bárreselles a fala e perden o coñecemento. A quen tal lle aconteza, xa lle poden rezar pola alma.

Nas poutas de diante ten tanta forza, que se llas bota a unha egua, por grande que sexa, poño por caso, da primeira embestida xa lle arrinca unha pata de atrás con cadril e todo. E cústalle tanto traballo facelo coma a min arrincar unha palla dun palleiro. [...] Non hai mellor cousa neste mundo, para curar a reuma, que levar unhas boas fregas con unto de lobo, e canto máis vello sexa o unto, máis curativo é.  [...] Das tripas fanse cordas para guitarras, das mellores, Tamén se fan das tripas das cabras e dos cordeiros, pero se por un caso, eu teño na miña guitarra unha corda feita de tripa dun cordeiro, e me cadra de poñer ó pe dela outra corda da tripa dun lobo, a de cordeiro, ao ventar a outra pilla medo, e sen saber como nin como non, da en estarricarse, en se engruñar, en retorcerse, e remata por crebar”.

Seguiremos a falar do lobo, pois trátase dun animal magnífico e que forma parte do imaxinario colectivo e das lendas, contos e tradicións máis ancestrais.


LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2021
“Contos, ditos e crenzas: a serpe”

Comezamos hoxe a falar, nesta sección de lenda do mes, dun tema que mestura o lendario co real, o imaxinario coa natureza, as crenzas populares co coñecemento do mundo. Dende tempo inmemorial a observación da natureza e o seu estudo foron determinantes para coñecer e comprender o que nos rodea. Moitas das menciñas e dos remedios proveñen do estudo e utilización das plantas e do resultado de observar e probar. Pero ó mesmo tempo tamén se desenvolveron outro tipo de crenzas asociadas a calidades negativas atribuídas sobre todo os animais, moitas veces por descoñecemento, outras simplemente pola propia crenza que proviña do medo e da ignorancia, ou da superstición que ironicamente se mesturaba coa relixión oficial.

Todos estes saberes propios da tradición oral e da cultura inmaterial dos pobos, son fundamentais hoxe en día, para o estudo das tradicións, das costumes e acerbo cultural dos diferentes pobos. Nós non somos alleos a isto, e xa no Terra de Melide (1933), se recolleron e recompilaron moitos destes saberes ancestrais, que falan das virtudes de diferentes santos, das propiedades dos elementos naturais, de remedios obtidos mediante prácticas máis escuras (meigas, bruxas, esconxuradores), e respecto ó tema do que imos comezar a tratar, de como tratar e sandar os animais da casa, de como enfrontarse ós animais salvaxes (lobos), e incluso do tratamento que se lles da moitos deles, considerados alimañas e dos que existen un sinfín de historias, cada cal máis estraña. Un dos mellores informantes que tiveron Vicente Risco e Amador Rodríguez á hora de recompilar todas estas crenzas para a publicación do capítulo “Folclore de Melide” na tan renomeada publicación do Seminario de Estudios Galegos, foi Antón de Ulloa, un personaxe, sabio, curioso, un dos máis célebres menciñeiros e sobrado dunha intelixencia sen par, que o facía ser un dos mellores contahistorias que existiron na nosa comarca (ver lembrando a do mes de xullo de 2018, ou “Lembranzas de Melide” no blog do Museo). Grazas á súa aportación podemos coñecer hoxe en día, as crenzas, ditos e costumes populares da nosa comarca a principios do século XX. Tamén imos incorporar os contos e costumes que nos deixou escrito Nilo Cea, a través do seu extravagante persoeiro, inventado para narrar as historias a través dos “Contos do Mariano”, moi similar en discurso a Antón de Ulloa.

Con destes dous persoeiros: Antón de Ulloa e Nilo Cea a través da súa creación, Mariano, imos ir desgranando e contando aspectos sobre as crenzas que se tiñas dos diferentes animais.

Hoxe comezamos polas serpes e cobras:

No Terra de Melide din o seguinte: “É corrente a creenza na eisitenza de serpes que teñen aas e voan pol-o ar. Hai persoa qu´aseguran telas visto.

O Antón de Ulloa, viunas. Unha vez viu unha morta “con aliñas”. As áas eran “de cadros verdes e marelos, de coiro, tan ben feitos, que ningún escultor os fai millor”. Outra, matouna un criado c´un anciño, sendo o Ulloa rapaz.

Outra vez, o Ulloa viu outra voando. Pirmeiro pensou qu´era unha ave, pois iba voando pol-o ar, ata que lle viu a “cola” colgando.

Hai un ano, viron unha en Abeancos, na Pena da Vela.

Din que as serpes con áas, van ó río, e despois ó mar. Esta é a crenza galega máis xeral.”

Tamén se di que para a “Mordedela dunha cobra: hai que abrir un pito vivo e apricalo á ferida atado c´un pano”.

Nos contos do Mariano, Nilo Cea, relata así ás crenzas que se tiñan sobre as cobras: “coas cobras hai que ter moito, pro que moito tino: poi como debecen polo leite fresco das vacas, cando ventan unha parida de pouco, métense na corte, enrólanse nas patas da vaca, coma unha faba derredor das camas do millo enriba, e zugan o leite do ubre, hastra poñerse coma botas. Na miña casa, cando eu era aínda un cascotiño dus rapás, había nunha vaca leiteira, por que si! Que daba o leite todo o tempo anque non lle botaran mamar o becerro. Pois de súpeto, sen saber porque nin porque non, polas mamas, cando “mi madre” que Dios goce! Iba coa canada na man, pra muxila coma sempre ¡cousa rara! Non baixaba nin pinga.

E ademais non tiña que baixar, pois mencía co cocho mirrado coma unha pelica valeria. E... ¿de que era? Dunha zorra dunha cobra que mamaba nela todas as noites.

Tamén saben enfuarse con moita suavidade antre as sabas do leito, e poñerse a mamar nas mulleres que están criando. E pra que o neno non chore mentres tanto, métenlle a punta do rabo na boca, pra que o rapás se entreteña turrando do teto seco, desta maneira a nai non esperta, e a cobra vai facendo a súa sen que ninguén maxine o que pasa, pro o rapás vai a menos...”.

Na imaxe amosamos a representación dunha cobra enrolada na basa do cruceiro da parroquia de Santa Comba (Agolada) onde se ve con claridade a serpe. Na Terra de Melide temos exemplos, non tan gráficos coma este, pero nas basas de moitos cruceiros, aparecen representacións de serpes xunto con outros motivos vinculados á paixón coma cravos, escaleiras, caveiras, martelos, tenaces e píntegas entre outros, como podemos ver nos cruceiros de: Baltar, Os Ánxeles, Campos, Gondollín, Vitiriz, Xubial (Concello de Melide) Ordes, (Concello de Toques) e Novela e Visantoña (Concello de Santiso). En todos podemos ver píntegas e lagartos, animais dos que falaremos en sucesivas entradas.


LENDA DO MES DE AGOSTO DE 2021
"Lendario do Castro de Pedrouzos"

Case todos os castros teñen lendas. A maioría deles relacionadas con vigas e trabes de ouro, prata e alquitrán, ou con galiñas que poñen ovos de ouro, ou con encantos que piden favores pouco factibles.
Neste caso o Castro de Pedrouzos (na parroquia do mesmo nome do concello de Melide) posúe unha grande riqueza folclórica, resumida a continuación e extraída do sempre necesario "Terra de Melide".
Neste Castro de Pedrouzos tamén existen minas de ouro e alquitrán, mais o problema é dar coa axeitada xa que no caso contrario estouparía todo e perderíase ese tesouro arelado.
Este rico lendario fálanos de encantos que ofrecen unturas que fan ver o oculto, como mostra de que o imaxinario é, (practicamente) real na tradición oral galega. Mistura de mitos, ritos e realidade.
Tamén preto do Castro atópase a "Pena do Congro", que igualmente oculta un encanto que ofrece tesouros por atopar e que coma sempre, é necesario ser máis listo que o propio encantamento para poder dar coa solución (aínda que na maioría das veces soe saír mal). Nesta ocasión, na Pena do Congro, cansos de non atopar o tesouro que ofrecían optaron por unha solución un tanto ruda e deron co tesouro. Ou eso contan no "Terra de Melide".

Deste castro melidao (Melide, A Coruña) situado na aba sur da Serra do Bocelo, a unha altitude destacada (en torno ós 620 metros) encravado nun interfluvio entre os regos Albariño e Pedrouzos, recóllense diversos contos no “Terra de Melide”, do Seminario de Estudios Galegos de 1933.

Florentino L. Cuevillas narra o seguinte:

Din que no Castro de Pedrouzos hai tres minas ou vigas; unha de ouro, outra de prata e outra de alquitrán. Como non se sabe cal é esta e tocarlle non se pode, pois todo canto hai no arredor queimaríase, non se anda en busca das outras dúas”.

Neste castro había tamén un señor encantado, e dunha vez pasou por alí unha muller que daba peito. O encanto a quen ninguén vía, chamouna para que dera de mamar a un neniño que el tiña e levouna por unha mina moi longa ata unha casa bonitísima. Despois que lle deu de mamar trouxo o señor unha untura e mandoulle á muller que metera nela os dedos e logo que lle untara os ollos ó neno. Fíxoo así, mais ela case sen se dar conta pasou os dedos por un ollo seu e dende entón vía por el coma os encantos.

O outro día era 27 e foi a muller á feira das Cruces de Sobrado e polo ollo que untara viu ó señor do Castro que ninguén máis vía. En vez de calar e de non facer caso, chamouno aínda que el non lle falaba.

... Outro día a muller foi ó Castro e díxolle o señor: ¿Con que ollo me viches na feira? E ela mostroulle con cal fora e tiroullo naquel intre”.

Tamén din que saía unha señora a estender ó sol trigo e outros graos”.

Un vello atopou na croa do castro tixolas, picarañas e outras marranadas que alí deixaron os negros”. (segundo informacións de Xosé Mato, de Pedrouzos, transmitidas ós membros do Seminario de Estudios Galegos). Tamén nese senso reflexiona Cuevillas que “cecáis debemos entender tamén coma mouros ós negros do Castro de Pedrouzos. Sabido é o equívoco das verbas negro e mouro da nosa lingua, o cal fixo sospeitar a Murguía que os mouros castrexos eran chamados mouros por seren concibidos pola xente coma negros”, e tamén diserta Cuevillas que Manuel Murguía debía estar errado xa que “non cremos que se poida soster hoxe o pensar do noso grande historiador, que tiña ós mouros da lenda coma primitivos deuses ou xenios.”

Reflexionando Cuevillas sobre a virtude da clarividencia considera que “o neniño do Castro de Pedrouzos á quen vai dar de mamar unha muller, úntanlle os ollos cunha untura para que vexa coma os encantos, para que vexa o invisible, as cousas ocultas. Esa untura dálle a clarividencia, como o unto das bruxas dálles o poder de desprazamento, de viaxar voando polo ar”. Así mesmo fai ver Florentino Cuevillas que “tamén no Castro de Pedrouzos, é castigada a imprudencia da muller que revela ó señor do Castro o don que posúe. Mais eiquí hai outra observación que facer: o coidado dos seres encantados en manter oculto o seu mundo, en mantelo invisible para os mortais.”

No capítulo “Folklore de Melide”, Vicente Risco e Amador Rodríguez tamén relatan outro episodio acontecido nun lugar próximo ó Castro de Pedrouzos, en concreto na “Pena do Congro”.

Á caída do coto do Pilar, no Bocelo, hai unha pena cabaleira que chaman a do Congro. Contan que sobor dela houbo unha figura dun home que apuntaba cunha carabina cara un lugar indeterminado. Tiña ademais un letreiro que dicía:

Onde apunta o mouro, alí está o tesouro”.

"Todos eran a mirar cal sería o lugar afortunado, mais ninguén podía dar con el. Máis unha vez un home de Pedrouzos, canso xa de trabucamentos e fracasos arreoulle á figura dous paus tan fortes que a estrangallou; máis en troques daquel feito, atopou no medio dela o tesouro tan arelado". – (Relatado por Andrés Sánchez de Pedrouzos).

Podedes ler estas historias e moitas máis no seguinte enlace á web Galicia encantada:

LENDA DO MES DE XULLO DE 2021
"A Pena Moura da Moruxosa"
Amosamos hoxe este elemento que recompila en si mesmo a tradición, contos, lendas, natureza, paisaxe, pasado,... e que conxuga con todos eles a esencia antropolóxica e cutural do pobo e das xentes. Vemos nela, como un elemento natural, creado e modificado pola natureza se convirte nun fito clave do pensamento e mentalidade dos veciños dende tempo inmemorial, xa que non podemos desvinculalo do campo de mámoas que preside así como do Camiño Real que pasa ó seu carón ou da multitude de contos e lendas que naceron en torno a ela, recollidas xa a principios do século XX e que aínde se seguen a contar.
A Pena Moura atópase Serra do Bocelo, na divisoria entre os concellos de Toques e Sobrado dos Monxes.
A dimensión máxica e cultual desta formación tan destacada, vai posiblemente asociada ó feito de atoparse no alto dunha dorsal, na que se dispoñen aliñadas un total de 16 mámoas (destacando a anta de Forno dos Mouros), e pola que discorre o trazado do Camiño Real do Bocelo (que comunica Melide e Boimorto con Sobrado dos Monxes, atravesando o Concello de Toques). A asociación entre mámoas e grandes afloramentos de rocha, probablemente servise para destacar a presenza dos monumentos megalíticos dende grandes distancias, como se ten apuntado en hipóteses de arqueoloxía da paisaxe.
Pero a Pena Moura conta ademais da súa propia orografía que a converte nun fito destacable na paisaxe, cunha faceta antropolóxica asociada ás lendas e folclore nacidas en torno a explicación da súa formación e forma. Recolléronse moitos contos relacionados con ela como o que narra Antonio Río López:
"a teñen os lugareños como colosal barómetro que predice a chegada do inverno; así o dito de: xa chegou o inverno á Pena Moura, significa que ineludiblemente o inverno está xa ás portas".
Ou como recolleu Vicente Risco:
"non naceu a pena alí, senón que a trouxo unha vella na cabeza, e a vella viña ó mesmo tempo fiando. Mais esta debía pesar moito, pois a vella, cando a deixou, dixo:
—Vaite, pena, que aínda pesas ben; que veña un raio que te parta!
E naquel mesmo instante, baixóu un raio do ceo e tiroulle á pena un anaco que aínda hoxe se pode ver á carón mesmo dela".
Deixámosvos o enlace a Galicia Encantada onde podedes ler moitas máis lendas e ditos sobre este magnífico fito da xeografia da nosa bisbarra, así como o enlace a abeancos.gal para coñecer máis deste elemento e doutros dentro da categoríade paisaxes míticas e que teñen un transfondo cultual ademais de artístico e propiamente cultural.

LENDA DO MES DE XUÑO DE 2021
Animais velenosos?
Deixamos hoxe esta anécdota na que se narra como as crenzas populares son capaces de mudar a realidade ata o punto de conferirlles aos animais certas características que os fan nocivos para o ser humano: velenos, trabaduras que mesmo nos fan mudar de especie, ou un sinfín de poderes case que sobrenaturais.
Certo é que moitos destes atributos que nada teñen que ver coa naturaleza do animal son produto de contos e 'oídos' que ninguén comproba empiricamente, é dicir, que non hai ninguén que se moleste en comprobar se son ou non verdade. Non vaia ser.
A continuación vos deixamos o que algúns pensan (ou pensaban) dos morcegos, que a pesar da mala fama imposta na actualidade por ser tido considerados os transmisores da covid-19, os que podemos atoparnos nas nosas cortes ou revoloteando no serán, non teñen nin de lonxe esa maléfica cualidade de intoxicarnos ou envelenarnos, senón que máis ben nos axudan eliminando moitas das molestas moscas ou mosquitos.
Temos que dicir, non obstante, que é certo que os animais transmiten enfermidades, pero no seu descargo compre indicar, que nós, os humanos, como animais que somos, non estamos exentos dese poder transmisor. Tamén é certo que toda lenda ten un pouso de realidade e quizais ese medo ancestral ás trabaduras de certos animais, mal chamados alimañas, pode vir, esta vez si, da comprobación de que moitas veces os animais da casa ou as persoas enfermaban despois da trabadura dalgún animal salvaxe, obviamente polos virus que nos poden transmitir, pero iso ocorre con calquera tipo de animal, salvo que esté vacinado.
Aquí queda o relato do poder que algúns lles confiren ós morcegos, quizais todo teña que ver con unha envexa ancestral por ser este animal, o único mamífero que pode voar.
"Temos escoitado crenzas que nos teñen chamado a atención, sobre todo porque quen as conta as cree como verdade absoluta, e sentíndose molestos cando se lles cuestiona argumentos tan peregrinos son as seguintes:
Píntegas e morcegos son animais que teñen o sambenito de considerarse feos e mesmo temos oído dicir que non se lles pode tocar nin achegarse a eles posto que son moi, pero que moi, velenosos. Nunha ocasión ata temos visto a un veciño de Melide perseguir cunha vasoira na man a un morcego que se introducira nunha estancia, e cando conseguiu darlle un bo trancazo ó pobre animal, deixándoo medio "grogui", recolleuno e oprimiuno entre a vasoira e un recolledor, non por noxo, senón pensando que se lle tocaba, ía inocularlle ese veleno que levan dentro".
Podedes ler moitos máis relatos desa índole no seguinte enlace:
e si coñecedes algunha historia similar, non dubidedes en achegárnola, xa que non deixa de ser parte da tradición popular, e sempre debemos tela presente.

LENDA DO MES DE MAIO DE 2021
"O Escribán da Casa de Atá"
Esta lenda xa a adxuntamos no mes de outubro de 2016. Trátase dunha das máis fermosas lendas da Terra de Melide que ten como protagonista á pantasma do Escribán da Casa de Atá. Nesta historia se conta como o escribán acabaou convertido en ánima penitente, (o que se coñece como Ruín) e o xeito de liberala da súa pena: Rachar o hábito.
Amosamos xunto con ela o conto "o hábito do defunto" (que aconsellamos ler no enlace á web Galicia Encantada que adxuntamos abaixo), unha historia similar á da Casa de Atá que aconteceu en Masma, concello de Mondoñedo, para amosar a similitude de ambas narracións.
Este tipo de contos, lendas ou historias da tradición oral son moi recurrentes e frecuentes, relatando as mesmas circunstancias e o mesmo xeito de liberar ás ánimas, pero cambiando de protagosnistas segundo o lugar.
Trátase de historias que se contaban e narraban por toda Galicia. Forman parte da cultura inmaterial que tenta explicar e adoctrinar mediante historias exemplarizantes, e que para facelas cribles soíase personalizar con nomes de persoas e lugares que os oíntes puideran recoñecer.
📌 Este tipo de ánimas (ruíns) e o traballo de racharlles o hábito para liberalas da súas penas cóntanse espalladas por moitas comarcas. Son unhas das máis interesantes tradicións orais da nosa terra, e proveñen da fonda crenza que existe entre a relación do alén e do mundo dos vivos que en Galicia vive (ou vivía) case en simbiose.



LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2020
"O señor Antón de Ulloa, remedios diversos e lendas" 

Neste relato imos facer mención a un home que tivo contactos cos estudosos do Seminario de Estudios Galegos, cando elaboraron o Terra de Melide publicado no ano 1933. No capítulo titulado “Folklore de Melide” da autoría de don Vicente Risco e don Amador Rodríguez Martínez cítano con moita frecuencia cando poñen en boca do señor Antón de Ulloa relatos que teñen por tema a fin do mundo, o trasno, esconxuro dos tronos e tamén de alacráns, sobre as bruxas máis afamadas de Melide e tamén de animais ós que se lles atribuían propiedades sobrenaturais (o lobo, o morcego e mesmo serpes voadoras).
Este home era descendente da casa do Casal de Campos (no concello de Melide), da familia dos Ulloa. Foi un dos mais célebres curandeiros ou menciñeiros da comarca, quen elaboraba remedios para curar a persoas e animais, empregando herbas e materias naturais, seguindo fórmulas dun receitario ou manual médico que aínda conservan os seus descendentes, e que aparece mencionado no Terra de Melide.
Neste relato queremos destacar a figura do señor Antón, desde as dúas principais facetas resaltadas por Vicente Risco e Amador Rodríguez, tanto a de menciñeiro-curandeiro como a de contador de vellas historias e lendas de Melide.
A continuación deixamos unha pequena escolma dalgúns dos seus remedios transcritos literalmente de como el os narrou. Podedes ler máis, así como as súas ideas sobre diversos temas como a fin do mundo, as bruxas ou encontros con animais no enlace que aparece máis abaixo.
REMEDIOS DIVERSOS:
- "para el catarro, coge cebollas blancas y cuertalas y lávalas en agua fría y cuécelas en vinagre y échalas azúcar o miel y por encima el vino que quieras tomar échale azúcar o miel y caliéntalo a la lumbre y te limpiará los caños del pulmón".
- "Si te pica un animal dañino, aunque sea una víbora o un bacalao, embriágate y no le hagas más caso".
- "caída do cabelo": Facer un caldo con "cagallas" de pomba e darllo á cabeza.
- "door de moas": 1. A oración de Santa Polonia. 2. Cocer exente (asente) e lavar a boca coa auga, 3. Se se sabe cal é a moa, tocarlle cunha poliña d´exente, e para de doer. 4. Emprégase o allo coma revulsivo.


LENDA DO MES DE NOVEMBRO DE 2020
"A Fonte Santa da Nai de Deus" (Palas de Rei)
Adxuntamos hoxe esta fonte con propiedades curativas que se atopa na parroquia de Santa María de San Breixo no veciño concello de Palas de Rei.
Destaca por múltiples circunstancias: o seu emprazamento nun prado á beira do río Pambre que a separa do santuario. A súa fermosa arquitectura que fai desta fonte un lugar case máxico, destacando a cara labrada en baixorelevo e que parece estar soplando ou querendo falarnos, e as propiedades curativas (para a pel) que posúen as súas augas sulfurosas.
Interesante é tamén o ritual necesario para curar as doenzas, consistente en mollar un pano na auga da fonte, aplicalo sobre a parte da pel que queremos sanar, e despois deixalo secar ó sol, ó carón da fonte, e que irá curando as doenzas tan rápido como se vaia apodrecendo dito pano.
Curiosamente a edificación do santuario e da fonte provén dunha das lendas máis habituais, a das imaxes "viaxeiras", aquelas que se apercen nun lugar e cando son transportadas retornan ó lugar onde se atoparon, ata que se ofrece unha solución como esculpir a imaxe no tímpano da igrexa, ou abrir unha fiestra. Casos similares hainos en moitos lugares: No Leboreiro e en Belmil (ambos asociados a unha fonte tamén), en San Román ou San Cidre.
Podedes ler a lenda completa no seguinte enlace:


LENDA DO MES DE OUTUBRO DE 2020
"O Pazo de Narla e a traxedia de Dona Catarina"

Adxuntamos hoxe esta historia novelada da man de Leandro Carré Alvarellos, recollida no libriño "Contos de pantasmas", publicados no nº 25 da colección "O Moucho", editada no ano 1972.
Esta historia garda relación directa co episodio narrado na lenda "Muerte alevosa, entierro honorífico de doña Cathalina de San Tiso y novedad prodigiosa, que se admiró en el entierro de su cuerpo", e que foi lenda do mes de setembro de 2019.
Podedes ler este relato no seguinte enlace:

LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2020
"Contos do Mariano nº 10: As mañas do lobo"
Engadimos este mes un conto. Non se trata exactamente dunha lenda en si mesma, senón un relato historiado polo mestre Nilo Cea escrito no ano 1962. Nel, a través da personaxe creada por el, O Mariano, introdúcenos na singular e mitificada crenza que se tiña do Lobo.
Un animal prodixioso na natureza, pero ó que se lle tiña un temor atávico. A través de Mariano, e do seu xeito de entender e explicar a realidade, descubrimos o que a xente cría e dicía dos lobos, ata o punto de construír un lendario propio en torno a tan magnífico animal. O pensamento do Mariano, resume á perfección como se crean as lendas populares e como se mitifican os asuntos do cotidiano.
Podedes ler o relato completo no enlace seguinte de Galicia Encantada: https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=37&id=2597
Pero adiantamos aquí un pequeno extracto:
"O lobo o máis das veces, mantense de lebres, de coellos, de ovellas, ou de xente. Disque tolea pola carne de cristianos. Asi que… faise tan fero e tan carniceiro, que xa non hai máis para onde ir ¡probe do que lle caia nas goupas!. As femias son sete veces piores que os machos, e cando están paridas, e teñen cría nova… daquela… ¡xa non digamos!.
Hai homes… e non dos máis cobardes aínda que ao ver ó lobo… mirráselles o curazón como un figo paso, arrepíanselle os cabelos, bárreselles a fala e perden o coñecimento. A quen tal lle aconteza… xa lle poden rezar pola ialma."
Non ten desperdicio (nin o relato, nin a marabillosa prosa nin a soberbia intelixencia e creatividade de Don Nilo Cea).

LENDA DO MES DE AGOSTO DE 2020
"Don Luís de Sotomayor Pimentel, Señor de Vilar de Ferreiros 'varón de fuerzas hercúleas"

Engadimos este mes unha lenda, con tintes de realidade, ou un acontecemento histórico que se converteu en lenda, pois moitas veces non se sabe onde está o límite entre un e outro feito.
O texto está recollido por Antonio Taboada Roca e transcrito á súa vez dun relato biográfico que fixo don Luis Tirso Pimentel de Sotomayor, neto do citado señor de Vilar de Ferreiros.
Nel entre outros acontecementos que podedes ler, no enlace que deixamos da web Galicia Encantada, fala da descomunal forza que tiña dito cabaleiro nos seguintes termos: "Que dotado de tal puxanza que rebentaba un cabalo oprimíndolle as coxas, arrincaba una reixa chumbada, partía dúas ferraduras adobadas. Sinalaba cunha rella de arado tomado pola punta do mastil como cunha vara. Xogaba unha panca de 50 libras, oito pes xeométricos. Paraba un coche tirado a catro mulas...".
Un relato digno de ser lido e para disfrutar nestas tardes de verán e logo facer unha visita o sempre magnífico Pazo de Vilar de Ferreiros (Visantoña,Santiso), para ver a morada de tan hercúleo cabaleiro.

https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=2&id=2771

LENDA DO MES DE XULLO DE 2020
"A propósito dos nubeiros, tronantes, descoxuramentos de tronos e as virtudes das campás na tradición oral da Terra de Melide"


Incorporamos este mes un relato que podedes ler en Galicia Encantada acerca das tronadas e dese medo ancestral ó descoñecido e ó dificilmente explicable. Un dos temores máis profundos, e que aínda pervive en nós como algo innato ó ser humano, é o medo ás tormentas e tronadas. Dende longo tempo atrás existiron esconxuramentos para libranos dos males que podían acarrear: tocando as campás de determinadas igrexas, esparexendo auga de determinadas fontes,...
Neste artigo se recollen aqueles contos e tradicións propias desta comarca, e que nos falan de como previlas e afastalas. Un dos remedios consistía en tocar as campás da Capela que vemos na foto, a da Nosa Señora de Loreto pertencente á Casa do Ribeiro (Santiso), que nada máis comenzar a tocala facía desaparecer as tormentas. Ver para crer, ou crer no que outros viron.
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=1&id=2889


LENDA DO MES DE XUÑO DE 2020
"Lendario da Fonte Pormás da Castañeda"

Engadimos este mes de xuño unha lenda do veciño concello de Arzúa. Trátase das historias recollidas por Antón Fraguas sobre o lendario mítico da Fonte Pormás, que fai de linde entre as parroquias de Castañeda e Vilantime.
A lenda resposta ós tan recorrentes encantos que posúen sobre todo Castros, fontes e penedos simbólicos, nos que se agochan tesouros protexidos por encantamentos (en ocasións mouros, mouras ou outro tipo de seres), ós que hai que procurar non enfadar e sobre todo desencantar, para acadar o tesouro que agochan que xeralmente é de ouro. O caso é se se fai mal, entón non só se perdo o tesouro senón que incluso pode custar a vida, toda unha lección de moral para tentar ós máis valentes ou disuadir de andar furando nos prados. A continuación deixamos tres magníficas historias publicadas por Antonio Reigosa en Galicia Encantada, e que xa foran estudiadas polo erudito Antón Fraguas en 1932.

«Abondarían estes tres relatos lendarios para elaborar un opúsculo sobre os ritos de encantamento e desencantamento así como nas crenzas sobre da existencia de tesouros nalgunhas fontes como é o caso desta Fonte Pormás que se atopa na parroquia de Castañeda no concello de Arzúa (A Coruña). O informante de don Antonio, Manuel Cardelle Conde, coñecía perfectamente o lendario da fonte e o dos arredores, e forneceuno dunha información sobre seres e ritos que hoxe é practicamente imposible de conseguir (Fraguas 1931c).
Son tres lendas, a cal máis interesante. A primeira fala do intento dun vello e un rapaz por conseguir o tesouro agochado na fonte. Levaban o libro de San Cipriano e comezaron a ler. Cando xa andaban pola metade da lectura aparecéuselles un xigante vestido de militar e cunha enorme espada coa que fendeu un gran penedo pola metade. O rapaz viu como se abría un burato na pena e como aló dentro había unha morea de santos de ouro. O rapaz non tivo medo e botoulle a man a un, xusto no momento en que se pechaba o burato. Aínda así turrou canto puido e quedou cun brazo dun dos santos que venderon a un reloxeiro de Santiago por moitos cartos.

A segunda conta como un mozo de por alí viu chegar cabo da fonte un fidalgo da veciñanza na compaña da súa filla e de varios criados que levaban un adival e varios sacos ao lombo. Ao chegar, o fidalgo despediu os criados mentres a filla choraba pois sabía o que lle ía pasar.
O pai comezou a ler nun libro, cuxa lectura provocou que a filla entrase sen resistencia polo ollo da fonte. A seguir entraron os sacos e pouco despois o adival, que xa se transformara en serpe. E dixo o pai: “El que te desencantare, nove veces detrás del cachazo te ha de besare!”.
O fidalgo foise e o rapaz atreveuse a probar fortuna. Cando se achegou á fonte presentóuselle a rapaza para dicirlle: “Se non tes valor, non me desencantes!”.
Pero o rapaz tivo valor, agardou a que saíse a serpe e deulle os tres bicos “detrás del cachazo”. A serpe volveu entrar na fonte, e así sucedeu outras dúas veces ata que á terceira a serpe se reconverteu en adival. E despois, precedido dun estrondo enorme, saíu a moza cos sacos cheos de ouro. Seica casaron polo rito católico e apostólico.
A terceira lenda conta un caso arquetípico de desencantamento. Unha muller castelá encantara na fonte tres fillas. E cando xa che chegaba a vellez, parece que arrepentida, comentou o caso cun mozo de Arzúa que andaba por alá, deulle tres bolos de pan e díxolle que os fose pousar á fonte, que non llo dixese a ninguén, e que candos os pousase, dixese: Oureíña, Oureana; Toma este boliño que che manda túa ama!
A cambio recibiría un grande tesouro.
Mais a cousa fracasou. O mozo, aínda que non dixo nada na casa, foi sometido a espionaxe pola muller que nun descoido encetou un dos bolos. De maneira que cando foi á fonte, pousou os bolos e dixo o que tiña que dicir, primeiro saíu unha moza da fonte, e despois outra pero a terceira non puido saír (era a do bolo encetado) e díxolle desde dentro da fonte: Por culpa da túa muller a min dobróuseme o encanto. Toma este xustillo e ponllo á túa dona!
Mais o rapaz, que non era torpe de todo, antes de chegar á casa pousou o xustillo sobre un castiñeiro para ver como era de bonito, momento no que a prenda estoupou nunha enorme laparada. Seica quedou de mostra por moito tempo o tronco chamuscado da árbore.
Dinos don Antonio que a moza cumpriu o encantamento ata que un serán de moito trono saíu da fonte pero en figura de fusil, imaxe que viron moitos veciños do lugar por iso se sabe que foi así e non doutra maneira».
Texto extractado de A. Reigosa "A Galicia máxica de don Antonio Fraguas", Boletín da Real Academia Galega, nº 380, pp. 23-42
Para saber máis:
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=4&id=2907
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=4&id=

Este último enlace é un extracto do interesantísmo artigo de Antonio Reigosa sobre o ilustre antropólogo, etnógrafo e historiador Antón Fraguas: "A Galicia Máxica de don Antonio Fraguas" publicado no nº 380 do Boletín da Real Academia Galega (ano 2019),e que en palabras de Reigosa describe así: "Un quefacer de etnógrafo que anota e describe, que ordena con criterio, que dá preferencia á divulgación máis que á análise, todo canto considera de interese para a salvagarda e o coñecemento global da nosa cultura popular".
Mágoa que o pasado 17 de maio de 2019 dedicado a este egrexio persoeiro non se tivera en conta no concello de Arzúa para reivindicar o seu traballo e investigacións nesa bisbarra.


LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2019

"A figura do moucho nas cantigas populares de Melide"

Incorporamos este mes esta recompilación de ditos sobre a figura do moucho, un ave moi vinculada ós presaxios, novas do outro mundo, ou anuncios de acontecementos que non podemos prever. Xa dende a antigüidade os mouchos e as curuxas están relacionados co mundo das crenzas e do imaxinario, tanto na tradición popular da nosa terra, como na mitoloxía clásica, onde acompañaban ós deuses do Olimpo.
No texto que adxuntamos no enlace a Galicia Encantada podedes ler o que se conta no "Terra de Melide" sobre este animal, pero o que máis queremos destacar é que ata fai poucos anos, esas cantigas (e outras de nova creación onde tamén estaba presente dita criatura), eran entonadas como sinal de protección, ou como esconxuradoras contra os perigos externos, tendo en conta que habitualmente estas aves eran portadoras de malas novas.
Podedes ler este texto no seguinte enlace, ou botarlle un ollo ó "Terra de Melide", que sempre nos vai sorprender no seu capítulo dedicado ó folclore, investigado e escrito por Vicente Risco e Amador Rodriguez.
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=7&id=2491



LENDA DO MES DE NOVEMBRO DE 2019

"Lendario do Castro da Graña"

Neste mes de novembro incluímos como lenda do mes esta recompilación de contos sobre o Castro da Graña, recollidas por Florentino Cuevillas e Vicente Risco no "Terra de Melide", o primeiro na sección de Prehistoria, e o segundo na de folclore. Podemos ver a diferenza entre uns relatos e outros. Cuevillas como prehistoriador achéganos as lendas das trabes de ouro, prata e alquitrán e dos mouros que habitan nos castros. Sen embargo Risco, na súa faceta de antropólogo e folclorista nos achega unha historia máis costumista á par que divertida.

Non deixedes de lelos no seguinte enlace de Galicia Encantada.
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=0&id=2808



LENDA DO MES DE OUTUBRO DE 2019
"A Fonte Santa dos Ánxeles"



Incluímos este mes unha fonte santa que se atopa na parroquia de Santa María dos Ánxeles (Melide). Trátase dun elemento patrimonial interesante, xa que sobre dito manancial érguese un cruceiro, algo curioso e caso único na nosa bisbarra.
A esta fonte aínda acode a xente a coller auga para paliar as pragas nos campos, para beber pois din que é moi boa, e por unha propiedade curiosa e que vai moi acorde con estas datas, xa que é boa tamén para arredar ás tronadas.

Podedes ler máis no seguinte enlace de Galicia Encantada:
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=4&id=2466





LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2019
“Muerte alevosa, entierro honorífico de Doña Cathalina de San Tiso y novedad prodigiosa, que se admiró en el entierro de su cuerpo”.

Incorporamos este mes unha lenda vinculada á Fortaleza de San Paio de Narla. Non se trata, polo tanto, dunha lenda da nosa comarca, pero si moi vinculada ó aparecer mencionada no Tumbo de Sobrado, e porque se desenvolve a fin de contas no lindeiro municipio de Friol.
O fabuloso desta historia, que fai anos era narrada pola señora que guiaba as visitas á fortaleza como se dun acontecemento real se tratara, é que se trata dunha narración que mistura elementos e personaxes reais con acontecementos sobrenaturais, o que lle resta veracidade histórica pero suma en compoñente lendario. Unha historia que de tan irreal semella lenda ou unha lenda que de tanto contala se convirte en realidade. Trátase dun suceso extraordinario que lle confire á fortaleza de Narla un aura de Castelo de lenda.  
Esta lenda xa foi recollida no Tumbo de Sobrado, e publicada por don Ángel del Castillo no ano 1925 co título de “A dona das Torres”, foi posteriormente fabulada por Leandro Carré Alvarellos, no ano 1972 no seu libro “Contos de pantasmas”. No libro de Carré aparece coma un relato fantástico narrado con certa estética becqueriana.
Podedes ler a historia no seguinte enlace de Galicia Encantada:


LENDA DO MES DE AGOSTO DE 2019
“Abelardo de Berredo”.


















Fotos extraídas do blog: http://ospendellos.blogspot.com

Aínda que podería formar parte da sección “Lembrando a”, queremos recordar a esta persoa no apartado de “Lenda do mes”, porque a súa figura e o seu talento convertérono en lenda.

Quen non recorda a Abelardo polas festas do San Roque adiviñando datas e facendo complicados cálculos mentais que nin os ordenadores os fan tan rápido.

Dende o máis profundo dos nosos respectos queremos rememorar a este home, que a pesar das vicisitudes da súa vida tiña unha mente privilexiada e gozaba dunha enorme intelixencia, o que hoxe se definiría como intelixencia lóxico-matemática, e que facía uso dela nas feiras, festas e romarías a cambio dunha esmola.
Párecenos digno lembrar e mesmo mitificar, coa nosa maior admiración, a este home que de ter levado outra vida, podería ter alcanzado unha alta meta, xa que a súa capacidade intelectual e a súa intelixencia poucas veces se ve. Non queremos recordalo como un personaxe de feira que facía divertidas as veladas, senón que a nosa intención é ensalzar a un home que posuía un gran talento. Consideramos que debe estar na sección “Lenda do mes”, por dous motivos: primeiro porque como xa dixemos, a súa capacidade á hora de resolver complicados cálculos matemáticos sitúao no lugar onde se deben atopar físicos e científicos de primeiro renome (quen de nós non envexa esa capacidade); e en segundo lugar porque xa forma parte do imaxinario colectivo galego pola súa inclusión na prestixiosa web Galicia Encantada, e que esta semana o lembra no seu facebook, xunto con outros personaxes considerados heroes e heroínas da nosa tradición oral.

Existen persoas dotadas en múltiples facetas que se nos escapan ó resto dos mortais. Xentes que posúen dons que os fan converterse en lendas. Como Abelardo Barrio Mosquera, coñecido como “de Berredo” por ser a parroquia onde vivía, no concello de Agolada.
Podes ler máis sobre el no seguinte enlace:



LENDA DO MES DE XULLO DE 2019

“San Cosme terra de meigas”.


Incorporamos este mes unha lenda do Concello de Melide. Trátase dunha serie de ditos, contos e historias recollidos no “Terra de Melide” por Vicente Risco e Amador Rodríguez, sobre as meigas desta comarca. Dicíase que a parroquia de San Cosme de Abeancos era terra de meigas, bruxas, exconxuradoras e menciñeiras, entre outras. Transcríbese o relato tal e como aparece recollido na publicación de 1933, conservando os xiros lingüísticos e as expresións coloquiais do momento. 
Podedes ler estes relatos de meigas no seguinte enlace da web Galicia Encantada:



LENDA DO MES DE XUÑO DE 2019

“San Marcos de San Romao”.

Imaxe do San Marcos de San Romao
Este mes de xuño incorporamos outra lenda do Concello de Santiso. Trátase dunha de tantas historias de Santos "viaxeiros" que non acougan no lugar a onde os levan e deciden ou ben retornar ó lugar onde estaban nun principio, ou ben á igrexa ou capela de onde foron apartados.

Podedes ler esta lenda no seguinte enlace da web Galicia Encantada pinchando aquí:
                                                           






LENDA DO MES DE MAIO DE 2019

“O salto do cabalo de Don Antonio Freire. Señor de Sobrán”.

         Foto extraída do blog: http://www.xoanarcodavella.com/
Iniciamos a sección da Lenda do mes deste ano 2019 cunha historia ambientada na "Terra de Abaixo". Unha lenda moi coñecida nos concellos de Santiso e Agolada, terras fértiles bañadas polo Ulla.

Nesta ocasión non comezamos incluíndo unha lenda de Melide, senón que nos desplazamos cara ó suroeste, ós nosos concellos veciños e irmáns, e na que se relata unha historia con certos tintes reais, cuxa magnificación, enaltecemento e esaxeración do acontecido acabaron por convertila nunha lenda . Con todo o relato ten un enorme interese documental, á par de descubrirnos un episodio histórico da comarca.

Pódese ler a lenda no seguinte enlace de Galicia Encantada:



LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2018

“A lenda da Capela de San Cidre”.


Situámonos neste mes de Nadal no veciño concello de Toques, para amosar unha nova lenda de carácter piadoso e devocional, concretamente na parroquia de San Paio de Paradela, no lugar do Couto de San Cidre, onde na actualidade hai una pequena ermida dedicada ó santo que lle da nome ó lugar e á aldea próxima.
Esta lenda, como moitas outras relacionadas con santos e ermidas, remítenos á aparición milagreira dunha imaxe do santo no lugar, o seu posterior traslado á igrexa parroquial e a “fuxida” da imaxe ó mesmo sitio onde apareceu. Esta “peregrinaxe” do santo, que sempre volta ó lugar onde foi atopada, so ten un xeito de ser resolta: ou ben construíndo unha capela no mesmo lugar, ou colocando a imaxe do santo na igrexa de xeito que poida observar dende alí o sitio onde foi descuberta, ou coma neste caso, facendo unha romaría e procesión co santo na data da súa festividade.
Este tipo de lendas relacionadas con imaxes “viaxeiras” de Santos ou da Virxe María, son moi frecuentes no noso país; na Terra de Melide temos máis exemplos como a de Santa María do Leboreiro, a da Nosa Señora dos Alimentos de Belmil, ambas atopadas xunto ás Fontes Santas, ou o San Marcos de San Romao.
Podes ler máis sobre esta lenda da Capela de San Cidre pinchando no seguinte enlace, que vos leva directamente á paxina web Galicia Encantada, onde poderedes ler tamén outras moitas lendas relacionadas coa Terra de Melide, entre elas as do Leboreiro e Belmil (a do San Marcos de San Romao aínda está pendente de editar).
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=0&id=2486





LENDA DO MES DE NOVEMBRO DE 2018

“Lendario do Castro de San Román”.

Vista da Croa do  Castro de San Romao
(foto extraída do libro
"Santiso na Terra de Abeancos" de Xosé Manuel Broz).
Neste mes amosamos una lenda do Concello de Santiso. Trátase dunha lenda relacionada co Castro de San Román, mais en realidade son tres as lendas que se recolleron da man de Elena Salgado, veciña do Concello, aínda que Florentino López Cuevillas (prehistoriador e coautor do “Terra de Melide”, e que ten unha rúa dedicada en Melide), recolleu unha delas no capítulo de “Prehistoria” da senlleira publicación, xa no ano 1933, polo que estes “contos de vellos”, deberían seguir contándose nas casas, como lle ocorreu a nosa informante, para poder recompilalos, non perdelos e que sigan a formar parte da nosa memoria colectiva, xa que son parte fundamental do noso xeito de ser.

Son lendas que nos levan ó pasado mitolóxico dos Castros, ó que as xentes do lugar sempre asociaron con pobo mítico dos mouros, para darlle unha posible explicación a eses poboados fortificados e abandonados xa dende tempos que ninguén recorda.
Estas lendas, presentes e narradas de xeito prácticamente similar en todos os castros do país, contan episodios de vigas de ouro e alquitrán, de pitas que poñen ovos de ouro, de mouros que se deixan ver polos Castros,...
Estes contos forman parte do acervo cultural do noso pobo, é a nosa literatura oral, son as historias (con minúscula) contadas dende sempre nas casas. Son polo tanto, a mitoloxía propia do pobo galego.
Se queres coñecer estas lendas do Castro de San Román podes pinchar no seguinte enlace, que vos leva á páxina de Galicia Encantada, e de paso podedes pasear por ela nesta semana dedicada ó Patrimonio Cultural e Natural (o día venres 16 de novembro celébrase o seu Día Internacional) e descubrir moitos máis contos, lendas, historias, personaxes,... da nosa cultural oral inmaterial.
Podedes coñecer o lendario do Castro de San Romao pinchando no seguinte enlace:
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=0&id=2712





LENDA DO MES DE OUTUBRO DE 2018 

"O Santuario da Nosa Señora de Rendal"



Igrexa de Rendal no ano 1990.
(Foto extraída da publicación
 "La Religiosidad popular en Galicia: el Municipio de Arzúa").


Hoxe incorporamos unha achega relacionada cun santuario milagreiro. 
Encádrase no veciño Concello de Arzúa, mais eclesiásticamente a parroquia de Rendal forma parte do Arciprestádego de Abeancos da Diócese de Lugo, por iso a incluímos nesta sección que recolle as tradicións e lendas da bisbarra, e porque ademais goza dunha grande devoción entre as xentes dos concellos da Terra de Melide e, como non, de toda a Comarca de Arzúa e demais territorios da contorna.
O pasado día 5 de outubro tivo lugar unha misa solemne na honra de San Froilán.
A este santuario advocado á Nosa Señora, acódese para curar moitos males, entre eles os dos dentes.
Se queres saber algo máis dos milagres de Rendal pincha no seguinte enlace:









LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2018

“O estraño suceso da pomba no Casco Vello de Melide”. 

Rúa das Ichoas no Casco Vell ode Melide

Incluímos este relato este mes por unha causa moi concreta. Trátase dunha historia que circulou por Melide nos anos 60, da que oímos falar dende nenos e que recollemos de fontes moi directas a nós. Como moitas outras lendas e contos que enviamos a Galicia Encantada dende fai xa catro anos, quixemos que esta formase parte desa marabillosa e completa web que recolle o imaxinario popular galego, para que non se perdera e coma xeito de homenaxe a eses vellos contos e ós seus transmisores. Este relato, ó igual que moitos outros que tamén recollemos e enviamos a Galicia Encantada, os incluímos e incorporamos ós Roteiros polo Melide das Lendas, e os contamos nas ubicacións onde “máis ou menos” tiveron lugar, iniciativa que partiu do Museo da Terra de Melide e que estamos a desenvolver dende fai xa cinco anos.

O traballo de recompilación e documentación tanto de fontes históricas, como de pescudas antropolóxicas, é un traballo arduo á par de gratificante. O obxectivo principal á hora de publicalo é a súa divulgación para o achegamento ó público en xeral, para o seu coñecemento e desfrute. Posuír datos e dalos a coñecer é a labor fundamental de calquera investigador, pero cando se fai un uso indebido ou sen citar a fonte de procedencia, abusando do traballo doutros, ou mesmo utilizándoos en propio beneficio, parécenos unha práctica pouco ortodoxa á par de oportunista.

Se queres saber máis sobre o “estraño suceso da pomba no Casco Vello de Melide”, pincha
no seguinte enlace: https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=1&id=2492

Tamén estades convidados a participar nun dos nosos Roteiros polo Melide das Lendas, coa finalidade de afondar nesta e noutras historias, en breve anunciaremos as datas.



LENDA DO MES DE AGOSTO DO 2018.

" A Vaca Juanita"

A Vaca Juanita
Nesta ocasión en vez de relatar unha lenda tradicional da Terra de Melide optouse por rememorar á "Vaca Juanita" un animal que por si mesmo se convertiu nunha lenda viva, xa non só nesta comarca, senón en boa parte da xeografía galega e tamén en moitas vilas e cidades do Estado, nas que se ía exhibindo polas feiras e durante os festexos. Con este relato queremos lembrar á vaca de máis sona que naceu na Terra de Melide, ó longo de todos os tempos.
Podes saber máis sobre a Vaca Juanita pinchando no seguinte enlace:https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=6&id=2498


LENDA DO MES DE XULLO 2018

"A Pena Ferrada"

A Pena Ferrada
Estamos no mes de Santiago, por iso queremos compartir a lenda da Pena Ferrada, que se atopa situada no vello trazado do Camiño Primitivo entre as aldeas de Vilouriz e Vilamor. 
Esta lenda está directamente relacionada coa tradición xacobea.
A pesar de que nesta comarca existen numerosas lendas e que por ela discorren dous itinerarios do Camiño de Santiago, non temos máis que esta historia relacionada coa peregrinaxe a Compostela.

Pero se alguén coñece algunha historia máis relacionada con esta pena, coa tradición xacobea nas nosas terras, ou calquera outra lenda pode enviárnola ou ben remitila directamente a Galicia Encantada, para que forme parte do patrimonio inmaterial galego e non se perda no esquecemento.
Podedes ler a lenda da "Pena Ferrada" pinchando no seguinte enlace de Galicia Encantada https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=32&id=2458

Detalle dos podomorfos na Pena Ferrada

Detalle da cazoleta.











LENDA DO MES DE MAIO DE 2018

"A Fonte de Santa María do Leboreiro".

Igrexa de Santa María do Leboreiro (Melide), 
onde se pode ver labrada no tímpano a imaxe da Virxe.

Comezamos unha nova temporada desta sección, e o facemos presentando a "Fonte de Santa María do Leboreiro". 

Nesta ocasión non se trata dunha fonte con propiedades curativas ou terapéuticas, como sucede con outras fontes xa publicadas como a de San Ramón en Grobas ou a de Belmil no Concello de Santiso, senón que ista é escenario dunha milagre que deu orixe ó tímpano da igrexa do Leboreiro. É por tanto, unha lenda relacionada con imaxes de santos ou da Virxe de natureza "viaxeira" ou "peregrina". Imaxes que aparecen nas fontes ou en determinados enclaves de devoción, e son trasladadas a unha igrexa próxima, provocando que a imaxe retorne logo ó lugar no que apareceu. E para conseguir que fique definitivamente na igrexa hai que realizar unha serie de actos, como neste caso esculpir a imaxe no tímpano da igrexa.

Na comarca existen máis casos como este, como sucede co San Cidre de Paradela en Toques, ou o San Martiño de San Román en Santiso.

Se queres ler esta lenda podes facelo pinchando no seguinte enlace da páxina web GaliciaEncantada.

https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=0&id=2464



LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2017

"A Fonte de San Ramón de Grobas"

Fonte de San Ramón de Grobas (Concello de Melide)

Hoxe imos amosar outra das fontes milagreiras da Terra de Melide. Anteriormente xa publicamos relatos referidos á Fonte de Santa Columba das Pías (Sobrado dos Monxes), a Fonte Santa de Belmil ( Santiso), e a Fonte Santa de Piñor (Melide) .
Nesta ocasión botamos man dunha fonte "milagreira" situada na parroquia de Grobas (Concello de Melide). Con esta nova fonte xa son catro as fontes con propiedades máxico-terapeúticas amosadas, mais compre sinalar que aínda existen máis na nosa comarca, e delas xa se irá dando conta noutras achegas.
Para coñecer as virtudes desta Fonte de San Ramón de Grobas só hai que pinchar nos seguintes enlaces das webs Galicia Encantada e de Abeancos.gal.

https://www.abeancos.gal/…/fonte-de-san-ram%C3%B3n-de-grobas



LENDA DO MES DE NOVEMBRO DE 2017

"A Fonte Santa de Piñor"

Nesta ocasión imos falar das Fontes Santas, milagreiras ou con propiedades máxico-medicinais. En Galicia a auga brota case en cada recuncho, e case cada un destes mananciais ou fontes teñen unha serie de propiedades curativas, tanto para o corpo como para a alma.Son moitas as augas que polos seus contidos en minerais son boas para determinadas doenzas da pel, do aparato dixestivo,... pero hai outras que curan outro tipo de males ou procuran paliar outro tipo de dores como as augas que axudan nos partos ou contra as tronadas. Isto lévanos ó rico e plural imaxinario popular do noso país, xa que cando as augas non teñen propiedades medicinais ou terapéuticas, lles atribuímos outro tipo de "propiedades", que poden axudar incluso a mitigar unha praga de vermes (como a da Fonte Santa dos Ánxeles), e en case todas elas hai que seguir unha serie de rituais á hora de inxerir as augas, para que estas proporcionen o desexado beneficio. Incluso se lles soe asociar cos sempre tan recurrentes mouros (argalleiros que levan a culpa de case todo). Máis noutras ocasións as fontes son Santas porque nelas apareceu unha imaxe da Virxe que obra milagres (como na Fonte Santa de Belmil coa "Virxe dos Alimentos"). Neste caso trátase dunha forma de sacralizar un ritual pagán asociado ó culto ancestral ás augas.

Na Terra de Melide existen varias Fontes Santas, cada unha coas súas propiedades específicas: A Fonte Santa de Belmil (Santiso); A Fonte de San Ramón de Grobas (Melide); A Fonte Santa dos Ánxeles (Melide); A Fonte das Pías (Sobrado dos Monxes); ou a Fonte Santa de Piñor (entre Melide e Santiso). Esta fonte de Piñor, ademais de contar con augas sulfurosas que son boas para o aparato dixestivo, ten asociada unha lenda de cabalos máxicos que saen ó galope do seu interior (lenda moi arraigada no folclore popular galego), ademais de contar cun peculiar ritual para inxerir as augas e que estas procuren o desexado beneficio.
Podes ler algo máis desta Fonte no seguinte enlace da web GaliciaEncantada.
Tamén podes les sobre outras Fontes Santas da nosa terra na mesma web.



LENDA DO MES DE OUTUBRO DE 2017

"Os mouros na Terra de Melide" (2ª parte).

Debuxo a plumilla da Ponte de Furelos de Xosé Manuel Broz Rei.

Como xa adiantabamos o mes pasado, nesta ocasión tamén imos falar do pobo mítico dos mouros e da súa omnipresencia no folclore e na tradición oral da Terra de Melide.
Neste relato seguimos a falar do seu carácter argalleiro e da súa teima construtiva, xa que a eles se lles atribúe na cultura popular galega a realización de canto monumento antigo hai no país. 
No texto incorpórase unha lenda recollida na páxina web
www.rios-galegos.com, e que nos pareceu moi ilustrativa desa faceta enxeñeira, á par de bulreira dese pobo imaxinario. Para non desvirtuar o contido do texto orixinal transcríbese, literal e integramente, citando á fonte de procedencia (como sempre se debe facer cando se reproducen textos alleos).
Nesas liñas reflíctese como se lles atribuíu no imaxinario popular mesmo a fábrica da Ponte Medieval de Furelos (datada no Século XII).
Podes ler esta lenda no seguinte enlace da páxina web GaliciaEncantada.



LENDA DO MES DE SETEMBRO DE 2017

"Os mouros na Terra de Melide (1ª parte). A cheminea  dos mouros do Rechinol".


Con este relato preténdense dous obxectivos, por un lado dar a coñecer un dos xacementos arqueolóxicos máis enigmáticos do Concello de Santiso e con seguridade tamén de toda a Terra de Melide. E por outra banda facer unha sentida homenaxe ó seu descubridor o doutor melidao Don Eduardo Álvarez Carballido (1843-1913), un deses persoeiros con maiúsculos da nosa historia recente. Precisamente o triste pasamento de Xosé Domingos Fuciños "Mingos", acontecido hai tan só dous días, lémbranos a necesidade e a obriga de evitar, entre todos, que a desmemoria difumine o legado que nos deixaron eses persoeiros fundamentais da nosa cultura, e se dilúa e caia no esquecemento e ostracismo.


Co relato do mes pasado pretendimos lembrar a Don Ricardo Sánchez Varela "Don Ricardo da Fábrica de Furelos", con este queremos facer o propio con Don Eduardo Álvarez Carballido, do mesmo xeito que se irá facendo cos distintos melidaos ilustres da cultura do noso pobo.
Podes ler a lenda da "Cheminea dos mouros" no seguinte enlace da páxina web Galicia Encantada.



LENDA DO MES DE AGOSTO DE 2017

"A casa enmeigada de Borraxeiros e a súa relación co sacerdote don Ricardo ‘da Fábrica".

Como xa anunciabamos o mes pasado, neste mes de agosto en vez dunha lenda imos falar dun acontecemento "paranormal" que tivo lugar no veciño Concello de Agolada, concretamente na parroquia de Borraxeiros. 


Neste fenómeno viuse implicado, como testemuña, o sacerdote melidao Don Ricardo Sánchez Varela, quen entre as súas múltiples facetas foi un avezado precursor da investigación de fenómenos atribuibles a "dimensións paralelas".

Tamén é de destacar o inxente traballo de investigación levado a cabo polo xornalista compostelán Jesús Blanco Rosas, xa que foi el quen buceando en diversas fontes das hemerotecas deu a coñecer aqueles estranos acontecementos.

Podes ler este artigo pinchando no seguinte enlace:


LENDA DO MES DE XULLO DE 2017

"A maldición da Fábrica de Puntas da Capela"

Ruínas do mosteiro de San Antolín de Toques.
Como xa anunciaramos o mes pasado imos contar unha lenda do Concello de Toques, por outra banda sobradamente coñecida, pero non por iso carente de singularidade.
Neste relato imos aportar diversas versións, aínda que bastante coincidentes entre elas. Incorporamos a versión recollida por Xosé Manuel Broz e publicada no libro da súa autoría "Santantoíño de Toques", outra versión documentada a finais da década dos 80 por Don Carlos Alonso del Real (profesor de Prehistoria da USC), e por último tamén unha entrada do blog Bocelo Calidade da autoría de Lucía Álvarez e Fátima Cardeiro.

Podes ler sobre esta lenda da fábrica de puntas, no seguinte enlace da web Galicia Encantada.






LENDA DO MES DE XUÑO DE 2017

"O santuario milagreiro de Santa Columba das Pías".


O pasado domingo 4 de xuño tivo lugar a romaría do Santuario das Pías, que se celebra todos os anos coincidindo coa festividade do Pentecostés. Por ese motivo decidímonos a incorporar este texto, en vez da lenda do Concello de Toques que tiñamos anunciada, para o vindeiro mes.
Queremos facer fincapé, neste texto de elaboración propia, no compoñente máxico e milagreiro que envolve ó santuario das Pías, de tanta devoción e tan renomeado na Terra de Melide e en xeral nos concellos da Galicia interior.

Podes ler sobre As Pías e as súas propiedades "máxicas" no seguinte enlace da web Galicia Encantada:





LENDA DO MES DE MAIO DE 2017

"Os pasadizos da vila de Melide" 


Esta lenda xa foi incorporada, ó igual que as cinco anteriores, á prestixiosa web Galicia Encantada, a máis completa enciclopedia virtual do imaxinario popular galego e da tradición oral, coordinada e promovida por un dos maiores especialistas no tema, o escritor Antonio Reigosa, que ten a xentileza de ir incorporando lendas da nosa comarca facilitadas por nós. e onde tamén se poden consultar un sinfín de relatos asociados ó rico patrimonio inmaterial galego.
É un orgullo poder colaborar nun proxecto dixital tan bo e xeneroso.
Nesta lenda poderedes saber algo máis sobre os pasadizos soterrados que parecen ter vida grazas precisamente a esa tradición oral, que non debe perderse: Os do Castelo de Melide, e o do Calexón da Churrera.


LENDA DO MES DE DECEMBRO DE 2016

"A Fonte Santa de Belmil (Santiso)"


Nesta ocasión achegamos unha lenda recollida no Terra de Melide (por Vicente Risco e Amador Rodríguez), que da conta das propiedades milagreiras desta Fonte Santa.
Nesta achega podemos ler testemuñas dos veciños de Belmil recollidas por xosé Manuel Broz no libro "Santiso na Terra de Abeancos", e tamén a transcrición que fai Natalia R.C. para a revista "Intres" do IES de Melide da lenda orixinal publicada no "Terra de Melide" e que aparece en pdf. 

A Lenda da Fonte Santa de Belmil leva aparellado un milagre.
Trátase da aparición da Nosa Señora dos Alimentos, favorecedora das propiedades da auga. Como sucede en moitos outros casos de Fontes con propiedades ou de Ermidas Santas, soe aparecer nelas ou nas proximidades, unha imaxe da Virxe ou dun Santo que favorece os milagres e que lle aporta propiedades curativas as augas (non imos afondar aquí no tema, pero esto provén da relación entre o home e a natureza, anterior o cristianismo; rituais ancestrais que unían ó home co medio e que logo se cristianizaron). Estas imaxes soen ser "viaxeiras" e sucede que despois de ser atopadas e levadas á igrexa parroquial, fuxen de novo ata o lugar onde foron descubertas. Na igrexa parroquial de San Pedro de Belmil podemos ver a Nosa Señora dos Alimentos, unha talla do século XIX que conserva a súa policromía orixinal. Trátase dunha imaxe da Virxe que se apareceu na Fonte Santa de Belmil, favorecedora das propiedades da auga da fonte.














LENDA DO MES DE NOVEMBRO 2016

"A Santa Compaña en Melide"

Co gallo das festividade de Santos e Defuntos, pareceunos axeitado publicar este relato, que en realidade non se trata dunha lenda tradicional, senón dun acontecemento que tivo lugar hai unhas décadas, que foi real e ten como protagonista á SANTA COMPAÑA EN MELIDE (pero pregamos que non se fagan xuizos antes de lelo, posto que o desenlace é imprevisible).
Podes ler esta historia na web Galicia Encantada

Alí podes ler máis historias da Compaña, tamén coñecida como Estantiga, Hoste, Estadea, Procesión das ánimas....
Esta historia contóunola un veciño de Melide e pareceunos moi curiosa, polo que decidimos redactala e compartila con todos vos.
É unha mágoa que se perda un folclore tan arraigado e rico como o que atopamos na tradición popular galega, por culpa de fenómenos importados, alleos á nosa cultura, como é o Halloween reconvertido en Samaín.



LENDA DO MES DE OUTUBRO 2016

"O Escribán da Casa de Atá.... e agora, unha de pantasmas."


Trátase dunha das máis fermosas lendas da Terra de Melide que ten como protagonista á pantasma do Escribán da Casa de Atá (Toques).
Esta lenda xa foi recollida por Carmelo Lisón Tolosana en "Antropología cultural de Galicia", pero poderedes ler a versión novelada da autoría de Xosé Manuel Broz Rei, recollida no seu libro Santantoíño de Toques, incorporada á web Galicia Encantada do recompilador da tradición oral galega, Antonio Reigosa.

Pincha no enlace para poder coñecela, vaivos gustar.



LENDA DO MES DE SETEMBRO 2016

"A Lenda do cabaleiro Santo Lanzatrote de la Tour"


Iniciamos a sección de lendas do mes. Irán aparecendo lendas da Terra de Melide, todas elas xa remitidas por nós á maior Enciclopedia Virtual do Imaxinario Galego: "Galicia Encantada". Un fabuloso proxecto coordinado por Antonio Reigosa, o maior especialista no tema, sendo ademais un excelente escritor.

Comezamos coa lenda do Cabaleiro Santo Lanzarote de La Tour, un nobre pertencente a Casa de Boullión de Francia, que peregrinou a Santiago de Compostela co seu séquito, aproximadamente entre os séculos XVII e XVIII, falecendo no Hospital de peregrinos de Sancti Spiritus, hoxe Museo da Terra de Melide. Esta lenda foi recopilada por Don Antonio Felpeto García (historiador da Comarca Eumesa).

Podes ler algo máis sobre a súa historia no seguinte enlace.